Και δεν είναι σε μία μόνο χώρα
[1] V for Vendetta, σκηνοθεσία James McTeigue, σενάριο Lilly Wachowski και Lana Wachowski (Warner Bros. Pictures, 2006), τηλεοπτική ομιλία του V.
«Και η αλήθεια είναι ότι κάτι πάει τρομερά λάθος σ’ αυτή τη χώρα, έτσι δεν είναι;»
Είναι τα λόγια του πρωταγωνιστή, στην ταινία V for Vendetta. Με αυτά απευθύνεται στους συμπατριώτες του Άγγλους, στην έναρξη της βίαιης (αναγκαστικώς) εκστρατείας ενός δικτατορικού καθεστώτος.
Αλλά ας είμαστε ειλικρινείς: δεν ταιριάζουν μόνο σε “επίσημες”, ή προφανείς, δικτατορίες.
Δεν αφορούν επίσης μια μόνο χώρα, παρότι μπορούν να προβληθούν αυτολεξεί στις χώρες πάρα πολλών εξ ημών· αφορούν τον πλανήτη όπως αποπειρώνται να τον διαμορφώσουν δύο δυνάμεις ευρισκόμενες σε απόλυτη σύμφυση: η “κάστα” των υπερπλουσίων από τη μια και οι ΗΠΑ τόσο μόνες τους όσο και ως επικεφαλής της φθίνουσας και φονικής “Δύσης” από την άλλη, όπως και ως την κατεξοχήν χώρα- προστάτη αυτής της κάστας.
Ακούγεται πολύ απλοϊκό να θεωρήσει κανείς ότι υπάρχει σαφές και συγκεκριμένο κέντρο της εξουσίας στον σύγχρονο, ύστερο καπιταλισμό αλλά αυτή είναι η πραγματικότητα. Πάνω από τις διάχυτες και διαχυτοποιούμενες δομές του ύστερου καπιταλισμού, υπάρχει ηγεσία, η οποία μάλιστα κάνει ό,τι μπορεί ώστε όχι απλώς να δείξει την ισχύ της αλλά να υπερβάλει περί αυτής, εκφοβίζοντας τη μεγάλη κοινωνική πλειοψηφία.
Η γενοκτονία στη Γάζα λαμβάνει χώρα από το Ισραήλ αλλά χάρη στις ΗΠΑ και ειδικότερα χάρη στο βαθύ κράτος τους, στις ένοπλες δυνάμεις τους, στην εξωτερική τους πολιτική, στις μυστικές τους υπηρεσίες, στα ΜΜΕ τους και στους “συμμάχους” των ΗΠΑ τόσο στην περιοχή, όσο και στη λεγόμενη “Δύση”. Ο πόλεμος στο Ιράν, η αντιδραστική διεθνής κατά προοδευτικών κυβερνήσεων και κινημάτων, ο αγώνας κυριαρχίας στην Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) με όλους τους κινδύνους που συνεπάγεται, οι φούσκες της κερδοσκοπίας και πολλά ακόμα, φέρουν σήμερα που γράφουμε αλλά και τις τελευταίες δεκαετίες, τη σφραγίδα των ΗΠΑ και δευτερευόντως της λοιπής “Δύσης”.
Την ίδια στιγμή, οι ΗΠΑ (και όχι μόνο φυσικά) δεν μπορούν να γίνουν αντιληπτές ως ένα έθνος- κράτος, έστω σχετικής αυτονομίας. Δρουν με τον συγκεκριμένο τρόπο διεθνώς, όπως και στο εσωτερικό τους, επειδή είναι το κράτος- θερμοκήπιο ενός μοντέλου ανισοτήτων που διευρύνονται σε επίπεδα προεπαναστατικής Γαλλίας. Πρόκειται περί του μοντέλου μέσα στο οποίο οι υπέρ- πλούσιοι κομπορρημονούν, αρνούνται να κρυφτούν αλλά αντιθέτως επιδεικνύονται, λουμπενοποιούν δια του μιμητισμού τα κατώτερα στρώματα, γίνονται το κύριο θέαμα της κοινωνίας του θεάματος, “ταΐζουν” την κοινωνική πλειοψηφία με τη διέγερση δια της δυστοπίας, σχεδιάζουν την βιολογική απόσπασή τους από την υπόλοιπη ανθρωπότητα.
Τα στοιχεία από τη “World Inequality Database” είναι εντυπωσιακά: στις ΗΠΑ, το κορυφαίο 1% κατείχε περίπου 35–40% του ΑΕΠ τον 19ο αιώνα, διατήρησε πολύ μεγάλη συγκέντρωση πλούτου μέχρι τις παραμονές του κραχ του ’29, «υπέστη» έναν σχετικό περιορισμό μετά το New Deal και τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, προκειμένου το μερίδιό του να εκτοξευθεί εκ νέου μετά το 1980. Το 2023 έφτασε να κατέχει το 34,8% του συνολικού πλούτου της χώρας, προσεγγίζοντας την ανισότητα του 19ου αιώνα ξανά.[1] Τα 5 τελευταία χρόνια μάλιστα, ο πλούτος που κατέχει το κορυφαίο 0,1% έχει σχεδόν αυξηθεί από 12 τρισεκατομμύρια δολάρια σε πάνω από 23 τρισεκατομμύρια δολάρια. Η διαχείριση (και) της πανδημίας αποτέλεσε μια πρώτης τάξης ευκαιρία για γιγάντια αναδιανομή πλούτου υπέρ του κατεστημένου και του πολύ μεγάλου πλούτου.[2] Το αυτό συμβαίνει με την ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης όπως και με τον γενικευμένο πόλεμο.
Πολλές φορές τείνουμε ξεχνούμε ότι οι ανισότητες δεν έχουν να κάνουν απλώς με κάποιο γενικό αίσθημα αδικίας. Αφορούν την πολύτροπη απώλεια εισοδήματος της μεγάλης πλειοψηφίας υπέρ μιας ολοένα στενότερης μειοψηφίας, την συγκρότηση ενός ολιγοπωλιακού μοντέλου οικονομίας το οποίο πνίγει τις παραγωγικές δυνάμεις, τη λατρεία της ισχύος, τον θάνατο τελικώς της όποιας εκδοχής δημοκρατίας. Το βιολογικό κατώφλι αποτελεί το επόμενο όριο των ελίτ.
Απλώς, είναι αδύνατον να υπάρχει (αστική έστω) δημοκρατία υπό αυτές τις συνθήκες.
Όσο δε, πιο μισητές γίνονται οι ελίτ ή και εν γένει όσο εντονότερα (θα) επιχειρούν να αποσπαστούν από την κοινωνική πλειοψηφία, όσο περισσότερο δυσφορεί η κοινωνική πλειοψηφία με τις εφαρμοζόμενες πολιτικές και ανακαλύπτει ξανά τις σοσιαλιστικές ιδέες όπως συμβαίνει σίγουρα και στις ΗΠΑ, τόσο περισσότερο οι πρώτες προσφεύγουν στον θεσμικό, αστικό αυταρχισμό αλλά και στον ανοιχτό εκφασισμό.
Ένα κλίμα νέο- μακαρθισμού ή και εξτρεμιστικής ακροδεξιάς αξιοποιείται σε Ευρώπη και ΗΠΑ προκειμένου να κατασταλεί και να φοβηθεί η δυσφορούσα πλειοψηφία και προκειμένου να μην μετατραπεί σε ταξικώς και πολιτικώς συμπαγή δύναμη ριζοσπαστικής αλλαγής.
Από την υποστήριξη της γενοκτονίας στη Γάζα έως το κόστος της ενέργειας και από τις τιμές των ακινήτων ως τους περιορισμούς των πολιτικών ελευθεριών, οι λαοί ολοένα περισσότερο αντιλαμβάνονται ότι είναι παράλογο να υποφέρουν για να κερδοσκοπούν μειοψηφίες εις βάρος τους· ότι ο καπιταλισμός αδυνατεί να τηρήσει τις υποσχέσεις του και τις διακηρύξεις του.
Το περιοδικό Time γράφει: “ Είναι αναμφισβήτητο. Ο σοσιαλισμός βρίσκεται σε άνοδο -ή τουλάχιστον αυξάνεται σε δημοτικότητα στις ΗΠΑ. Σαράντα τρία τοις εκατό των Αμερικανών έχουν θετική άποψη για τον σοσιαλισμό, το υψηλότερο ποσοστό από τότε που η Gallup άρχισε να παρακολουθεί το μέτρο από το 2010. Η τελευταία έρευνα, που διεξήχθη από τις 3 έως τις 24 Αυγούστου, διαπίστωσε ότι ο σοσιαλισμός έχει κερδίσει έδαφος με την πάροδο του χρόνου, καθώς αρκετές οικονομικές έννοιες προσανατολισμένες στην αγορά έχουν χάσει την εύνοιά τους. Τώρα κατατάσσεται μπροστά από τις μεγάλες επιχειρήσεις, οι οποίες έχουν πέσει σε θετική βαθμολογία 35% από το ανώτατο όριο του 58% το 2012.”[3]
Το κλίμα δυσφορίας πηγάζει από το γεγονός ότι διαισθανόμαστε πως κάτι είναι πολύ λάθος με τις χώρες μας και με τον κόσμο μας. Και η πηγή του κακού είναι ότι ο καπιταλισμός (και μάλιστα των υπερπλουσίων) και ο ιμπεριαλισμός των ΗΠΑ διαμορφώνουν ένα μοντέλο τόσο αντικοινωνικό ώστε φλερτάρει με επεισόδια εξέλιξης. Δεν είναι υπόθεση ενός μασκοφόρου ήρωα η ανατροπή του. Αλλά είναι σίγουρα η κατεξοχήν υπόθεσή μας.
[1] World Inequality Database, Wealth Inequality, Top 1% Share
[2] Matt Stoller, Stop the $6 Trillion Coronavirus Corporate Coup!, BIG by Matt Stoller, (2020, March 25)
[3] Miranda Jeyaretnam, “Socialism Is More Popular Than Ever in the U.S., According to Polls,” Time, September 25, 2026, time.com.
Φωτογραφικό υλικό
Rock Staar. (n.d.). Grayscale photo of a man in black jacket and black pants [Photograph]. Unsplash. https://unsplash.com/photos/grayscale-photo-of-a-man-in-black-jacket-and-black-pants-9UiCwdn_q_o
